dagblad de Limburger, 3-4-04

 

Film toont wat Christus voor ons over had

 

De omstreden rolprent The Passion of the Christ
brengt Jezus dichterbij als een acht mens
van vlees en bloed zonder dat zijn godheid
wordt ontkend. Het is een goede
lijdensmeditatie, al had die wel wat maar
diepgang mogen hebben.

 

Door Everard De Jong

 

Na afloop van de première in Heerlen sprak iemand me bij de uitgang van de bioscoop verontwaardigd aan: "Hoe kunt u zich als bisdom afficheren met deze film?” Ik had namelijk een inleiding mogen houden vóór de film begon. Daarin had ik overigens niet zozeer als vertegenwoordiger van het bisdom de film aangeprezen, maar aan de toeschouwers een aantal criteria meegegeven om de film op zijn religieuze waarde te kunnen schatten. Zo is een van de christelijke beoordelingsnormen o je je na afloop van een activiteit of gebeurtenis een beter mens voelt en meer van Christus en de mensen houdt. Vlak na de film zei een jongere me inderdaad dat hij diep was geraakt en nu veel beter besefte wat Jezus voor hem geleden had.

Twee totaal verschillende reacties, die mijns inziens in ieder geval ten dele samenhangen met een al dan niet hebben van achtergrondinformatie over Jezus en met het feit of men een persoonlijke en gebedsrelatie met Hem heeft. Als je die laatste hebt, kun je de volgens sommigen nogal overdreven uitputtingsslag beter integreren in je opvatting over Jezus. Zijn excessief lijden is de prijs van zijn liefde voor de mensen, Hem aangedaan door mensen die Hem zijn status niet gunden of zich door Hem bedreigd voelden. Ben je echter buitenstaander, dan zal zo'n begrip moeilijker vallen, omdat de film inderdaad slechts 18 uur van de drie jaren van Zijn openbare leven laat zien. Zonder die context en met name ook het perspectief van de verrijzenis wordt het een doelloze slachting.

Een van de reacties van een ongelovig meisje was overigens dat ze het indrukwekkend vond dat iemand dit voor zijn vrienden over heeft. Het is mijns inziens daarom ook voor mensen die niet in Jezus geloven mogelijk de film niet slechts te zien als het zoveelste voorbeeld van religieus geweld. Jezus is niet iemand die anderen met zich in de dood meeneemt. Integendeel, Hij geeft zijn eigen leven om anderen te sparen en te redden. Uit alles blijkt de liefde van Jezus voor zijn medemensen, zelfs voor zijn vijanden die Hem naar het leven staan. Indrukwekkend is bijvoorbeeld hoe Hij bidt voor zijn beulen, iets wat Hij zijn leerlingen ook had voorgehouden.

Als gelovig katholiek bisschop ben ik daarom blij dat de film vlak voor de goede week in première gaat. Het is een goede lijdensmeditatie, die, hoewel er wellicht wat meer psychologische diepgang in had kunnen zitten, (extreem) realistisch laat zien wat er bij de geseling en kruisdraging van Jezus gebeurd kan zijn. De manier waarop Jezus op zijn kruisweg wordt behandeld, kan ik goed integreren in mijn voorstellingen over het lijden zoals die uit de evangelies spreken. Jezus komt dichterbij als echte mens van vlees en bloed, zonder dat zijn Godheid wordt ontkend. Er worden geen doekjes gewonden om wat hij voor ons heeft overgehad. De film deed me ook meer beseffen dat dit geweld nog steeds op veel plaatsen in martelkamers en kampen voorkomt, waar Hij in de mishandelden leeft en lijdt. Wat doe ik daaraan?

Ik ben persoonlijk geraakt door de uitbeelding van verschillende flashbacks naar Jezus' leven vanuit het lijdensverhaal. Zo besefte ik de werkelijke tegenwoordigheid van Christus in de eucharistie beter door de flashback over het aanbieden van zijn Lichaam en Bloed aan zijn apostelen bij het laatste avondmaal. Bij de viering van de eucharistie merkte ik bijvoorbeeld bij mezelf dat ik extra attent was toen ik bij de Consecratie de H. Hostie en de Kelk met Zijn heilig Bloed ophief Ook de verschillend keren in de film dat Hij zijn Vader aanriep, deden me beter beseffen hoezeer Hij met zijn Goddelijke Vader verbonden was. Een moeder vertelde me dat ze ontroerd was bij het zien van Maria die haar vallend kind troost. Zo zal ieder zijn eigen momenten hebben.

Dat de film religieuze lading heeft, merkte ik ook aan het feit dat ze in een bioscoop gedraaid werd. Ze voelt aan als religieuze kunst in een museum. Bij het 'Het is volbracht' had ik bijvoorbeeld de neiging om te knielen, zoals we dat ook doen bij het voorlezen van het passieverhaal op goede Vrijdag.

Op antisemitische sentimenten heb ik de film niet kunnen betrappen. De uitspraken van Gibson en de hoofdrolspelers in interviews zijn zeer expliciet in het afwijzen van dit crimineel gedrag. Ik neem dan ook aan dat de intentie van de makers is geweest: het op een eerlijke manier neerzetten van wat Jezus voor ons heeft geleden. Met alle menselijke beperktheid die aan zo'n ambitieuze onderneming kleeft, vind ik dat hij daar redelijk in is geslaagd. Ik voelde me als christen in ieder geval bemoedigd, bevraag mezelf meer op mijn instelling als hogepriester, en besef dat ik soms wel erg kleinzielig ben bij wat tegenstand of ongemak.

 

Mgr. dr. E. de Jong is hulpbisschop van Roermond en in de Nederlandse kerkprovincie belast met jongeren, catechese en onderwijs