Vrijheid van godsdienst en verbod op godsdienstige symbolen?

 

Wat is een symbool? Een symbool is een beeld of een ander soort teken met een betekenis en verwijst naar iets anders. Als je de betekenis van het symbool niet kent zie je alleen maar het beeld maar zegt dat jou verder niets. Er zijn veel soorten symbolen. Het meest opvallende voor ons is de gebarentaal voor doofstommen. Er zijn ook godsdienstige symbolen die verwijzen naar het geloof van de persoon die ze gebruikt.

 

Er is recentelijk veel gesproken over de aanwezigheid van religieuze symbolen op openbare scholen. Het besluit van de Franse regering om kalotjes, hoofddoeken en kruizen in openbare diensten en gebouwen te verwijderen of verbieden is met gemengde gevoelens omarmd. Zestig procent van de bevolking is het in Frankrijk eens met het aangekondigde verbod. Maar het is vreemd dat een maatschappij die zich pluralistisch en open beschouwt en waar de intolerantie doodzonde is, toch intolerant wordt in kledingvoorschriften en bijversieringen op grond van het dogma van het laïcisme van de staat!

 

De laiciteit van de staat is een goed instrument voor de scheiding tussen kerk en staat maar niet wanneer het verstaan wordt als antigodsdienstig. Iedereen is het ermee eens dat het religieuze gevoel van de individuen moet worden gerespecteerd; het probleem ligt echter op het beleven van het “religieuze feit” in de openbaarheid.

 

In de houding die leidt tot het verbieden van godsdienstige symbolen zoals kruizen, kalotjes of hoofddoeken leeft een godsdienstbegrip dat slechts uiterlijk en oppervlakkig is. Het begrip godsdienst dat president Chirac of minister president Verhofstadt voor ogen hebben is heel anders dan dat van paus Johannes Paulus II. De godsdiensten dienen volgens de paus de solidariteit onder alle mensen te bevorderen.

 

De opvoeding tot een vreedzame samenleving is geen kwestie van uiterlijke tekens zoals hoedjes, hoofddoeken of stukken hout in de vorm van een kruis maar van duidelijke ideeën en gevoelens van oprechte welwillendheid jegens anderen. Wanneer het kind op school de religieuze symbolen van de andere godsdiensten ziet en respectvol omgaat met alle andere leerlingen zal hij dat respect de rest van zijn leven uitdragen. Je zou veel beter de godsdienstigheid van de burgers kunnen beoordelen aan het vermogen om vreedzaam met elkaar samen te leven. De voorstanders van het laïcisme beweren neutraal te willen zijn maar de vraag is of dit verbod op symbolen niet antigodsdienstig is.

 

Opzienbarende religieuze symbolen zouden – in Frankrijk – verboden gaan worden voor joden, moslims en christenen omdat ze politiek incorrect zouden zijn. Maar symbolen van andere religieuze groeperingen niet? Waar zal de grens komen te liggen? En als je een hoofddoek verbiedt of de toog van een imam waarom zou je de priesterkleding of een religieus habijt toelaten? Je zou, nogmaals, het beste de godsdienstvrijheid kunnen afrekenen op haar prestaties van vreedzaam samenleven. Geweld gebruiken tegen mensen die anders denken dan jezelf mag in geen geval voor wie dan ook. Ook moslimmeisjes die geen hoofddoek willen dragen moeten dat kunnen doen zonder lastig gevallen te worden. Bekering van het ene geloof naar het andere mag slechts op zuivere overtuiging en moet door anderen gerespecteerd worden.

 

Andere symbolen zoals kledingmerken zouden ongestraft blijven omdat ze niet religieus zouden zijn: Nike, Reebok, Adidas, etc. Nike was toevallig een Griekse godin die bekend stond omdat ze winnende schoenen droeg en niemand heeft tot nu toe hier moeite mee gehad. Stel dat iemand een religieuze sekte zou beginnen om deze godin te vereren... en dat later alle Nike schoenen en T-shirts uitgebannen zouden worden. Is dat niet belachelijk?

 

De Franse en Belgische besluiten tot verbod van hoofddoeken en andere opzienbarende godsdienstige symbolen laten ons volgens mij zien dat de volksvertegenwoordigers de diepere rol van de godsdienst niet begrijpen. Ze hebben in de bovengenoemde voorbeelden gekozen voor de uiterlijke beperking van religieuze overtuigingen bij een tamelijk arbitraire lijn. Als je intentie is om “cool” te zijn bij het dragen van een hoofddoek is dat prima, als het om godsdienst gaat dan beledig je het laïcisme van de Staat en dat zou niet mogen. Wie kan de intenties van de mensen meten?

 

Het dragen van een hoofddoek of van een kalotje is tegelijkertijd een symbool van behoren tot een groep en ook een teken van nederigheid voor God. Het kruisbeeld is het symbool van het grenzeloze van Gods liefde die zijn Zoon overlevert tot de dood aan een kruis om de mens van de zonde te verlossen. Het verbod van deze symbolen kan men noemen is een gevolg van de verwarring waarin onze huidige leidende klasse terecht is gekomen.

 

Mensen dwingen om de Davidsster te dragen was het begin van de holocaust. De christenen begonnen een vis als symbool voor hun geloof te gebruiken wanneer het dragen van een kruis te gevaarlijk werd. Tijdens de Spaanse burgeroorlog sneuvelden vele godsdienstige monumenten en 8.000 priesters en religieuzen omdat zij godsdienstig waren. In Auswitch - Polen - ontstond in 1990 een rel over een groot kruis op het terrein van de vernietigingskampen. Het kruis, dat als eerherstel voor alle slachtoffers was geplaatst werd verwijderd omdat ‘de Joden’ dat beledigend vonden. Sommigen wilden zelfs kruizen op de top van de kerken in de omtrek laten verwijderen maar dat is niet doorgegaan. Waar stop je de drang om religieuze symbolen te verwijderen?

 

Het verbieden van religieuze symbolen onder het voorwendsel van de scheiding van kerk en staat is een vergissing die schuil gaat achter twee gevaarlijke hoofddeksels: de onwetendheid en de valse neutraliteit

 

Dr. Rafael de Ojeda

Februari 2004