CheckStat
Opvoeding tot het huwelijk TROUWEN IN DE 21e EEUW:

DE OPVOEDING TOT HET HUWELIJK

 

INLEIDING

Het huwelijk als de spil van de samenleving… Vaak hoor je dat de tijden veranderd zijn. Wat is er in de laatste jaren dan veranderd met betrekking tot het huwelijk? Zijn we er gelukkiger op geworden? Hoe kunnen we onze kinderen voorbereiden op een gelukkig huwelijk? Is het huwelijk nog steeds een leefgemeenschap van man en vrouw voor het hele leven, tot de dood hen scheidt? Welke zijn de waarden van het huwelijk en hoe draag je ze over? Wanneer je kinderen verliefd raken: wat moet je dan doen om ze goed te begeleiden?

De zorg voor de opvoeding betreft de hele persoonlijkheid, waaronder het karakter, de sterkte, de schoolprestaties en de omgang met andere kinderen.

In deze tekst beperken we ons tot de opvoeding tot een goed huwelijk.

 

DE TIJDEN ZIJN VERANDERD

Amanda (30) is een dochter van de seksuele revolutie. Haar moeder was voorstander van vrije seks en leerde haar dat je een succesvolle vrouw en moeder kunt worden door een goede toepassing van anticonceptie. Ze kreeg zowel thuis, als op school als in haar vriendenkring de volgende boodschap mee: ‘seks is een genot en de gevolgen van seks heb je onder controle’.

Vanaf haar 16e heeft ze gedurende negen jaar veelvuldig seksuele contacten gehad, want "ik was wanhopig op zoek naar liefde en aandacht". Ze heeft deelgenomen aan betogingen, schreeuwde voor reproductieve rechten en abortus. Niemand zou een vrouw kunnen vertellen wat ze met haar lichaam mag doen. Amanda, nog steeds een alleenstaande, zegt dat ze nu de consequenties ervaart van die gelukkig makende "ik doe waar ik zin in heb leefstijl" die de seksuele revolutie haar beloofd had. "Ontelbaar gebroken harten en een ongewenste zwangerschap toen ik 21 was hebben me dingen geleerd die ik graag van mijn moeder en andere feministen gehoord zou hebben: dat zedigheid en seksuele bescheidenheid belangrijk zijn. Dat het huwelijk een sacrament is en ieder leven heilig. En dat je egostisch en zelfvernietigend gedrag wel degelijk gevolgen heeft".

Amanda is een levend voorbeeld van de consequenties van het algemeen beschikbaar zijn van de pil. Dit heeft gevolgen gehad voor het seksuele gedrag van vrouwen en mannen. De meeste vrouwen nemen anticonceptiva. Sommigen hebben altijd condooms bij zich voor geval hun partner daar niet aan denkt. Mannen trekken zich er weinig van aan als er een kind wordt verwekt: ‘dat is haar schuld, zij had zorgvuldiger moeten zijn’, is dan de redenering. ‘Dit lossen we op door onmiddellijk naar de kliniek te gaan’. Het ‘gedwongen’ regelen van een bruiloft wegens een slippertje komt zelden voor. Een kind ter wereld brengen buiten het huwelijk gebeurt alleen als de vrouw (en soms de man) voldoende respect heeft voor het leven van het verwekte kind. Gelukkig is dit respect er soms.

Andere gevolgen van de nieuwe seksuele vrijheid? De abortuscijfers zijn, ondanks het gebruik van anticonceptiva, niet gedaald. Dit geeft aan dat ook mannen hun verantwoordelijkheid nog steeds blijven ontlopen. Tienermeisjes zijn er de dupe van. Mensen trouwen later en een vrouw krijgt pas op latere leeftijd kinderen. Het aantal vrouwen dat een kind krijgt na haar 30e is in sommige staten van de VS hoger dan het aantal vrouwen onder de 30 dat een kind krijgt. In heel Europa worden te weinig kinderen geboren. Er is een vruchtbaarheidscrisis. Volgens prognoses zal het aantal mensen in de Westerse wereld in de 21e eeuw voor het eerst in de geschiedenis teruglopen.

Mag je concluderen dat de mensheid er in zijn geheel gelukkiger op is geworden? De feiten spreken voor zich, maar het beeld is niet overal even negatief. Voor veel jongeren blijft een gelukkig huwelijk prioriteit nr. 1, zoals een enqute van de krant USA Today in het jaar 2000 uitwees.

 

HET HUWELIJK IS DE BESTE BONDGENOOT VAN DE LIEFDE

We leven in een tijd waarin men vaak negatief over het gewone huwelijk denkt: "De liefde is de hemel; het huwelijk is de hel". Veel mensen denken dat het huwelijk een soort gevangenis is, een conventionele, saaie, legale aangelegenheid die de liefde bedreigt en de vrijheid tenietdoet.

Is dat waar? Is dat overal zo? Het beste bewijs dat het niet overal zo is, zijn de vele gelukkige huwelijken die stand houden en echtparen die hun kinderen goed opvoeden.

Ik denk aan een uitspraak van Toon Hermans in een van zijn shows. ‘Heel gewoon. Een gewone echtgenoot die van zijn vrouw houdt. Met leuke, heel gewone kinderen, die gewoon van hun ouders houden. Ze hebben een gewone baan en zijn getrouwd. En ze hebben weer gewone kinderen... Dat is toch wel buitengewoon te noemen?’

Een van de eerste taken die we als opvoeders hebben is zelf een positieve kijk op het huwelijk hebben en die uitdragen. De liefdesgemeenschap van het huwelijk is een van de diepste bronnen van geluk voor de mens. De schoonheid van de eenheid van de echtgenoten in het huwelijk -en uitgedrukt in de fysieke liefdesgemeenschap- leidt naar de voortplanting van een nieuw mens. Is dat niet wonderbaarlijk?

Liefde verlangt oneindig en eeuwig te zijn. Iemand die werkelijk verliefd is wil zich voorgoed verbinden met zijn geliefde. Dat is precies wat het huwelijk geeft. Degene die zich niet volledig geeft of die een eerdere verbintenis verbreekt om een nieuwe huwelijksrelatie aan te gaan, houdt zichzelf voor de gek. Standvastigheid en trouw zijn essentile karakteristieken van een werkelijk grote persoonlijkheid. Met betrekking tot liefde en huwelijk komt ‘hel’ voort uit ontrouw en niet uit loyaliteit. Na een scheiding bevindt men zich ‘technisch’ ongebonden maar in werkelijkheid eenzaam: gevangen in de willekeur van het eigen ik (subjectivisme).

In tegenstelling tot de algemene opvatting is het huwelijk de beste bondgenoot van de liefde tussen man en vrouw. Gehuwden moeten beseffen dat de mens een arme minnaar is. We moeten onszelf met heilige banden verbinden opdat de band onze liefde de nodige sterkte geeft om de stormen van het leven te doorstaan. Het huwelijk spoort man en vrouw aan om te vechten voor de kostbare gave van hun liefde.

De grootste moeilijkheid voor een mens is de overwinning op zichzelf. Daarom is het huwelijk misschien zo impopulair geworden. Het afschaffen van het huwelijk of, nog sterker, het aanvallen van het huwelijk is slap. Het is weglopen van het slagveld voordat de slag begint. De keuze voor echtscheiding is in veel gevallen de weg van de minste weerstand. Alleen het huwelijk kan de liefde tussen man en vrouw redden van de sleur en de van de wisselvalligheid van de gemoedstoestand.

Het sacrament van het huwelijk is bovendien een bron van genade. St. Paulus stelt dat het een groot mysterie is; vergelijkbaar met de liefde van Christus voor zijn Kerk. Het huwelijk geeft aan de liefde de structuur, de geborgenheid en het klimaat waarin de liefde kan groeien. Het huwelijk geeft de gehuwden het vertrouwen dat God hen helpt, waardoor ze overwinnen.

De natuur heeft haar wetten en je moet proberen ze te kennen en te volgen. Seks is iets goeds wanneer het uit liefde gebeurt, maar dan met een liefde die volledig gecommitteerd is; die zichzelf geeft. Om die reden is deze bestemd voor het huwelijk.

"Liefde is iets groots" en zo is ook het huwelijk iets groots. Het huwelijk is de levensgemeenschap van n man met n vrouw totdat de dood hen scheidt. In die gemeenschap is het gewoon kinderen te krijgen, en ze op te voeden tot volwassenheid.

 

OPVOEDING VAN KLEINE KINDEREN TOT ZEDIGHEID

De opvoeding tot het huwelijk is een langdurig proces. In een wat bredere context is opvoeding tot kuisheid nodig om de seksualiteit een plaats te kunnen geven in het geheel van de persoonlijkheid.

Veel van wat ik nu ga zeggen heeft te maken met de opvoeding die we thuis zelf ontvangen hebben. Ik zal een beeld schetsen dat rekening houdt met studies over de hele wereld. Ik ben me ervan bewust dat de Nederlandse samenleving in het algemeen een heel ander beeld voorhoudt. Als het in de praktijk anders gaat en als u het thuis anders doet is dit geen verwijt. Het kan wel dienen als een voorgehouden spiegel; misschien zijn er ideen die meegenomen kunnen worden om bepaalde gewoonten te veranderen. Op dit gebied zijn er geen dogma’s. Het is meer te vergelijken met een beproefd recept. De kunst is aan de kok van ieder gezin om het geheel goed te presenteren en over te brengen aan de kinderen.

De opvoeding tot zedigheid, het bijbrengen van een gezond schaamtegevoel, gevoel voor privacy en intimiteit is wat anders dan preutsheid. Iemand die preuts is denkt dat het menselijk lichaam en de seksualiteit iets slechts zouden zijn. Om concreet te zijn: kinderen dienen opgevoed te worden om thuis niet naakt rond te lopen. Naarmate het kind groter wordt, moet het leren om zich aan te kleden, om alleen naar het toilet te gaan, om de deur dicht te houden. Beetje bij beetje. Bepaalde dingen doe je wanneer er geen anderen in de buurt zijn. Hen een zekere privacy gunnen. Hen aanmoedigen om deze privacy voor zichzelf op te eisen.

We worden allemaal benvloed door de omgeving en de kinderen des te meer. Op school en op de TV zien ze van alles; op straat zie je mensen vrijen. Kinderen zien dit ook en stellen soms vragen. Wanneer ze met internet spelen, en bijvoorbeeld op sekssites komen en dat gewoon laten zien, kan je als eerste reactie overmatig afwijzend reageren. Het is verstandiger om deze aanleidingen met rust te benutten om over de bedoeling van seks te spreken. Als je overgevoelig reageert kunnen ze zich opsluiten en dan mis je verdere kansen om ze hierin op te voeden.

Opgroeiende meisjes dienen te leren hoe ze zich kunnen verzorgen; hoe ze zich kunnen kleden; waarom een rok beter niet te kort is of een topje niet passend; wat gewoon is in het zwembad is niet gewoon op straat of thuis, enz.

Het taalgebruik heeft bij velen het schaamtegevoel laten varen. Dit uit zich in de manier waarop jongeren met elkaar over seks spreken. Mannen en vrouwen die met groot gemak over seks spreken hebben dit aspect van de opvoeding vaak gemist. Wij kunnen onze kinderen leren dat seks tot de intimiteit van de huwelijksliefde behoort. We maken daar geen taboe van, maar het is beter seks niet naar de etalage te brengen, ook niet in gesprekken.

Je kunt niet bepalen wat anderen doen, maar je kunt wel bepalen of je wel of niet goedkeurt wat ze doen. Dat mag je je kinderen meegeven: "Ik kijk liever niet naar bepaalde programma’s. Ik kijk niet naar mensen die verkeerde dingen doen op straat". Als je ze ook in christelijk perspectief opvoedt zeg hen: "Bid voor ze. Zeg zoals Jezus: ze weten niet wat ze doen". "Er zeker van zijn dat het beter is niet te kijken naar wat verkeerd is. Als je het zelf niet zou doen, dan is het beter om er ook niet naar te kijken".

Na de middelbare school gaan de kinderen wellicht studeren en meestal op kamers wonen. Studentenflats zijn een mengelmoes van alles en nog wat. Een studente schreef een keer een artikel over hoe eng ze de douches en toiletten van haar studentenflat vond, omdat ze door zowel jongens als meisjes gebruikt werden. Ze werd door haar huisgenoten voor preuts gehouden. "Zit je niet lekker in je vel of zo?" – "Eerlijk gezegd", schreef ze, "voelde ik me best lekker in mijn vel. Wat ik niet zo lekker vond was andere lichamen in de buurt van het mijne". Ze ontving tientallen brieven van medestudenten die hetzelfde vonden. Velen zeiden: "ik dacht dat ik de enige was die me zo voelde". Is dit niet een aanwijzing dat het schaamtegevoel iets natuurlijks is?

Het is zinvol de kinderen weerbaar te maken voor hun omgeving. Gezonde humor en grapjes maken over het onzedig gedrag van anderen is een goede bondgenoot. Een bekende columnist schreef een keer over zijn vader. Op een dag merkte het jongetje op dat zijn vader niet met blote buik naar het strand ging. De reactie van zijn vader was: ‘jongen, vanaf een bepaalde leeftijd doe je er goed aan een T-shirt aan te trekken’. Dat is hem blijkbaar bijgebleven en velen hebben deze getuigenis gelezen.

De eerlijke inspanning om de kinderen ook op dit terrein goed op te voeden geeft blijdschap en voldoening. Korte gesprekjes van 1 minuut. De seksuele ‘techniek’ horen ze ook op straat en op school, maar het menselijk aspect willen ze graag van de ouders leren. Een goede opmerking op een rustig moment… Als iemand in de familie zwanger is… Dat je met de kinderen op respectvolle wijze onder vier ogen over seks spreekt zal hen helpen om te ervaren dat seks iets goeds is. Ze zullen het later gemakkelijker met hun eigen kinderen bespreken als ze dit zo ervaren hebben. Ook wanneer dit soort gesprekken stroef gaat. Alleen al het feit dat je het als ouders ter sprake bracht zullen ze -wanneer ze wat ouder worden- waarderen. Seks is meer dan een stuk speelgoed.

Als de kinderen zien dat de ouders zich inspannen om op liefdevolle wijze met elkaar om te gaan; dat zowel vader als moeder zich inzet voor de kinderen en het gezinsleven; dat de vader de nodige tijd aan het gezin besteedt, dan werkt het voorbeeld als de beste leermeester. Met de hulp van beide ouders is de opvoeding doeltreffender.

 

OMGANG MET VERLIEFDE TIENERS

Madelein was in de tuin aan het werken. Ze merkte dat haar oudste zoon wat zenuwachtig was. Hij bleef rondhangen. Zeg mam, er is een meisje dat ik aardig vind…

Je kunt versteend raken; je kunt het grappig vinden, … je kunt aan rampscenario’s denken… Hier volgen een paar tips van ervaren ouders die door moeilijke jaren zijn gegaan en het hebben overleefd. Meestal is het meegevallen.

1. Tienerverliefdheid is belangrijk: geen grapjes, a.u.b.

Er is een neiging de eerste verliefdheid niet serieus te nemen. Je kunt je zenuwen afreageren door grapjes te maken. Als je grapjes maakt of bagatelliserend spreekt, loop je het risico je kind van je te vervreemden.

Deze eerste verliefdheden helpen de jongeren om zichzelf te leren kennen: hun smaak, hun sterke en zwakke kanten, kortom: wat ze in de toekomst willen worden. In gesprekken met je kind kun je veel helpen om dromen, doelen en waarden duidelijk te maken.

2. Spoor de algemene ontwikkeling van je kind aan.

Zelfs de gemakkelijkste tiener kan geobsedeerd worden met haar vriendje of vriendinnetje. Dit is vrij gewoon, hoewel het niet wenselijk is. Wat kun je doen? Het beste is veel tijd te investeren en je tiener aanmoedigen om een brede vriendenkring te hebben, aan hobby’s te werken, sportvereniging, jeugdclub activiteiten (WKJ, het Opus Dei, Emmanuel, Jongerenplatform) en andere maatschappelijke organisaties. Als ouder kun je dit proces sturen, maar nooit opleggen. Als er daar een goede sfeer heerst en het kind zich op zijn gemak voelt, kun je beter deelname aan deze activiteiten bevorderen, dan het belang van hun liefdesleven te relativeren. Hiermee zul je enerzijds bereiken dat je kind goed bezig is en daardoor minder kans krijgt domme keuzes te maken. Anderzijds is het verrijkend voor het kind omdat het op die wijze met meer dingen bezig is dan alleen met het vriendje, respectievelijk het vriendinnetje. De tienerjaren zijn tevens de periode waarin grote idealen kunnen rijpen. Er komen vragen boven, zoals: wat moet ik met mijn leven doen? Wat wil God van mij? Zal ik priester worden? Dit zijn vragen die een belangrijke rol spelen in deze periode van het leven en hierbij kunnen de ouders f een steun, f een hindernis zijn.

Het is natuurlijk beter dat een kind al eerder dan in de tienerjaren met dit soort activiteiten bezig is. Maar sowieso is het voor een verliefde tiener het beste zijn mogelijkheden te vergroten door sociaal bezig te zijn. Op deze manier is een eventuele verliefdheid beter te plaatsen in een breder kader en krijgt die relatie geen overdreven belang.

3. Koester je eigen relatie met je tiener

Je wilt je tiener advies geven, maar je advies zal alleen geaccepteerd worden als je een goede relatie met je kind hebt. Dat bereik je door tijd met elkaar door te brengen. Deze vriendschap begint wanneer het kind heel klein is en moet onderhouden worden. Ontboezemingen van tieners gebeuren vaak wanneer je het niet verwacht: in de tuin, op de fiets, bij het klussen, op weg naar een concert… Pubers weten geen raad met georganiseerde ‘nu is het tijd voor vriendschap’. Je moet er gewoon tijd in steken. Dat wordt op termijn beloond.

4. Geef hen het gereedschap om zelfstandig tot gezonde antwoorden te komen.

Hoe goed je verhouding met je kinderen als ouder ook is, toch zal je kind soms niet met zijn zorgen naar je toekomen. Dit betekent niet dat je geen invloed kan hebben. Belangrijker dan je Romeo of Julia met antwoorden vol te proppen, is dat je ze leert om zelfstandig op goede antwoorden te komen. Dat kan met goede boeken. Die kan je voor zijn verjaardag schenken, of zo maar geven, omdat het een goed boek is. Met een briefje erbij: "omdat ik er trots op ben dat je zo een fijne jonge man of vrouw aan het worden bent!"

Als dat niet zou werken kan je een geschikt boek op een strategische plek laten liggen waar hij of zij dat ongestoord kan lezen of doorbladeren. De boodschap zal overkomen. Ze zullen merken dat je betrokken bent. Ieder gezin is anders en wat voor de een werkt, werkt bij een ander misschien weer niet.

5. Werk aan je eigen huwelijk. Het eigen voorbeeld eerst.

Je tiener zal het nooit toegeven maar je huwelijk is voor hen de ‘heel bijzondere adviseur’ in de beslissende jaren van hun relaties. Ze zullen zeer genteresseerd zijn in hoe jullie omgaan met affectiviteit, met conflictsituaties, balans vinden tussen werk, persoonlijke belangen en thuis. Benut de gelegenheden. Gebruik deze tijd om je relatie met je partner te verdiepen. Werk aan de romantiek. Ontwikkel een diepere intimiteit met je echtgenoot. Laat je kind zien wat je van je relatie kunt eisen. Neem het roer in handen.

Je kunt mooie dingen zeggen aan de jongeren maar als ze merken dat je er niet naar leeft zullen ze je niet geloven. Het helpt ons allemaal om een doel voor ogen te hebben. Wat het huwelijk betreft hebben we steeds het (goede of slechte) voorbeeld van onze ouders voor ogen.

Als ouder (of leraar, of geestelijke) ben je verplicht aan jezelf te werken om een beter mens te worden. Als we dat niet doen kunnen we niet goed opvoeden. Als je een positieve en grootse visie op het huwelijk wilt uitdragen moet je proberen er zelf voor te knokken. Ik zeg niet dat we alles vlekkeloos doen want dat is niet haalbaar, maar wel dat er een oprechte inspanning wordt gedaan.

Kortom, wat de tieners betreft: wees gerust, wees beschikbaar, wees aanmoedigend, en vooral werk aan jezelf.


DUIDELIJKE PRINCIPES

De sociale druk is groot en ouders die de opvoeding serieus aanpakken zijn in de minderheid. We vinden het niet prettig uit de boot te vallen. We moeten bereid zijn tegen de stroom op te roeien. Dat is vermoeiend maar het is de moeite waard en je gezin verdient het. Het zal ook lukken als je de juiste middelen aanwendt hoewel het succes niet gegarandeerd is. Het is mogelijk dat bepaalde dingen misgaan. Dat je kind seks voor het huwelijk heeft. Zelfs voordat ze de deur uit zijn. Dat een meisje zwanger raakt. Dat jouw zoon daar verantwoordelijk voor is en dat er een ‘ongewenst’ kind ter wereld komt. Niets menselijks is ons vreemd.

Hier kun je steeds twee fasen onderscheiden: vr en na. Het is beter voorkomen dan genezen. Maar als het eenmaal verkeerd is gegaan dan moeten we proberen niet te dramatiseren en de kalmte niet verliezen al is het nog zo verdrietig. Leef vanuit heldere principes.

Dr. R. Ojeda, pr.

Amsterdam, 30 mei 2001

www.rojeda.dds.nl