DE HEILIGE JOZEFMARIA EN ‘ZIJN’ OPUS DEI

 

 

Goede Middag. Allereerst wil ik u danken voor de uitnodiging om hier naartoe te komen voor het houden van deze lezing.

 

De heilige Jozefmaria en ‘zijn’ Opus Dei

 

Ik had aan Mw. Van Erp gevraagd of het mogelijk zou zijn een video te vertonen. Dat had ik gevraagd omdat ik dacht dat een beeld meer zegt dan veel woorden. Bepaalde dingen die je ziet hoef je niet uit te leggen en andere zaken kún je niet uitleggen. Dat is toen niet mogelijk geweest en vandaar dat ik enkele video’s heb meegenomen voor degenen onder u, die daar belangstelling voor hebben en die zouden willen kopen.

 

Inleiding

 

Deze inleiding heeft twee delen. Eerst zal ik een korte schets geven van het leven van de heilige Jozefmaria Escriva en daarna zal ik een aantal punten naar voren brengen over het Opus Dei als de instelling die door de heilige werd gesticht.

 

I.  Wie is Jozefmaria Escrivá?

Hij is een heilige van de katholieke kerk. Op 6 oktober a.s. is hij en jaar geleden heiligverklaard door paus Johannes Paulus II. Enkelen van u zijn daar aanwezig geweest?

 

Jozefmaria is geboren als tweede van zes kinderen in een katholiek gezin zoals dat in Spanje begin 20 e eeuw gebruikelijk was. Zijn ouders waren mensen met een diep geloof. Jozefmaria bewaarde kostbare herinneringen aan het goede voorbeeld van zijn ouders die hij als zijn beste vrienden beschouwde. Ze hebben drie kleine kinderen verloren en de zaak van zijn vader is door een gemene streek failliet gegaan. De rust waarmee zij deze moeilijke periode hebben doorgebracht is hem bijgebleven en heeft hem karaktersterkte meegegeven.

 

Aanvankelijk wilde hij architect worden mede om zijn ouders financieel uit de moeilijkheden te helpen. Hij was een briljante leerling op school. Op een winterochtend ging hij naar school. Sneeuw lag op de grond. Al lopende zag hij voetsporen in de sneeuw van een ongeschoeide karmeliet die blootsvoets naar zijn klooster toeliep. Jozefmaria dacht bij zichzelf: dit doet iemand uit liefde tot God. Wat doe ik voor de Heer? Dit bracht hem ertoe om meer te bidden, de h. eucharistie vaker bij te wonen, de communie te ontvangen... Hij begon te vermoeden dat de Heer iets van hem wilde. En hij bad: dat ik mag zien. Om beschikbaar te zijn zou ik priester moeten worden.

 

Priester en stichter

Hij ging met zijn vader spreken om kenbaar te maken dat hij erover had nagedacht en dat hij priester wilde worden. Josemaría’s vader was ontroerd en huilde. Heb je daar goed over nagedacht? En liet hem met een bevriende pater spreken. Jozefmaria ging naar het seminarie en begon tevens op advies van zijn vader aan zijn Rechten studie. Kort voor zijn wijding is Jozefmaria’s vader gestorven.

 

Om zijn Rechten studie af te ronden ging hij naar Madrid, de enige plaats in Spanje waar mogelijk was een doctorstitel te verkrijgen. Om zijn moeder, zus en jongste broer te onderhouden gaf hij les aan een Academie. Ondertussen werkte hij als priester voor zieken, armen en jongeren van allerlei afkomst. Tijdens een retraite voor priesters zag hij op 2 oktober 1928 het Opus Dei: mensen uit alle lagen van de maatschappij over de hele wereld die de boodschap van Christus probeerden te beleven. Hij was toen 26 jaar oud en had geen middelen op dit werk tot stand te brengen.

 

De sociale en politieke situatie in Spanje was zeer onrustig. Vanaf 1931 was er duidelijk een antiklerikaal klimaat in het land. In 1936 brak er een burgeroorlog uit die duurde tot 1939. Op dat moment waren er een tiental jonge mannen leden van het Opus Dei. Tussen 1940 en 1945 was de Tweede WO aan de gang en Spanje is buiten de oorlog gebleven. In die jaren was het apostolaat alleen maar op het schiereiland mogelijk. In 1945 waren er misschien al 200 leden, mannen en vrouwen. Na de Tweede WO begon de uitbreiding van het Opus Dei naar Portugal, Frankrijk, Noord en Zuid Amerika. In 1959 kwam de pasgewijde jonge priester Hermann Steinkamp, naar Nederland. Toen de stichter stierf in 1975 waren er wereldwijd 60.000 mensen bij het Opus Dei aangesloten.

 

Hoe kon een boodschap van volledige overgave aan God midden in de wereld worden aangenomen door zoveel mensen in zo’n korte tijd? De heilige Jozefmaria zei steeds “om Gods genade”. Hij beschouwde zichzelf als “een instrument in de handen van God” en meer een hindernis dan een hulp; een zondaar die van Christus houdt. Persoonlijk heb ik hem nooit ontmoet. Ik ben wel getuige geweest van de liefde die mensen voor hem hadden omdat hij een zeer beminnelijk mens was. Deze beminnelijkheid kwam voort uit de liefde tot God en de naaste die hij uitstraalde. Bij voorbeeld: een keer ging een Romeinse kapper naar het huis waar de stichter woonde om verschillende mensen het haar te knippen. Na het korte gesprek dat Jozefmaria en de kapper tussen de bedrijven door hielden, vertelde de kapper aan zijn volgende klant: met iemand zoals de monseigneur die voor u kwam zou ik naar het einde van de wereld gaan.

 

Wat zijn de voornaamste werken van de stichter?

De h. Jozefmaria heeft veel geschreven. Tijdens zijn leven zijn er echter maar een paar boeken gepubliceerd. De Weg, de Heilige Rozenkrans en Als Christus nu langskomt. Vooral De Weg heeft een zeer grote invloed gehad en kan als een moderne klassieker van de spiritualiteit beschouwd worden. Persoonlijk denk ik dat de voornaamste werken van de H. Jozefmaria zijn geestelijke kinderen zijn: de goedheid en heiligheid van vele vrouwen en mannen die zijn voorbeeld hebben gevolgd[1].

 

II. Het Opus Dei [2].

 

De titel van deze lezing luidt “de h. Jozefmaria en zijn Opus Dei”. Ik ben van mening dat hij hierover zou zeggen: het Opus Dei is niet van mij, het is van God. In een van zijn reizen was er een vrouw die hem wilde danken voor de ontdekking van haar roeping dankzij de geschriften van de stichter. Hij reageerde onmiddellijk: “Ik heb niets gedaan. Als je een brief van iemand ontvangt dan is de brief het belangrijkste en de enveloppe kun je weggooien. God heeft jou de brief gestuurd en ik ben alleen maar zoals de enveloppe die je in de prullenbak weggooit”. Deze nederigheid is kenmerkend voor iedere heilige. Jozefmaria E was ervan overtuigd dat hij een onnuttig instrument was geweest. Het is goed dat de heilige dat van zichzelf zegt maar wij mogen ervan zeggen dat hij het toch behoorlijk goed heeft gedaan. En de hoogste autoriteit in de kerk heeft dit vastgelegd in zijn heiligverklaring.

 

Het Opus is werkelijk Dei, van God. Dit zei de eerste bisschop die de goedkeuring gaf aan het werk van de h. Jozefmaria. Peter Berglar, een Duitse professor in de geschiedenis heeft het werk van onze stichter grondig bestudeerd en een boek over het Opus Dei geschreven. In een interview werd hem gevraagd wat hem het meest opviel in de persoonlijkheid van Jozefmaria. Hij zei toen dat zijn uitspraken als stichter over het Opus Dei je gerust letterlijk kunt nemen. Dit is volgens mij van toepassing op de naam. Het gaat hier om een Opus – Latijns woord voor werk dat werkelijk van God  is – in het Latijn Dei[3].

 

Ja, maar wat houdt dat precies in? Het Opus Dei is óók een organisatie van mensen. Een instelling van de Rooms-katholieke Kerk. Op dit moment een personele prelatuur van de wereldkerk. Het Opus Dei zijn gelovigen van de katholieke kerk. Aan het hoofd is er een prelaat bisschop. Er zijn volgens de jongste gegevens rond 2500 priesters en 87.000 lekengelovigen verbonden aan het Opus Dei. Ongeveer 3 procent is priester, vandaar dat het als een lekeninstelling wordt erkend. De h. Jozefmaria heeft het nog treffender verwoord toen hij zei: het Opus Dei is een onderdeel van de kerk, een klein stukje van de kerk.

 

Het Opus Dei is een aantal katholieken met een specifieke roeping. Het zijn gedoopten die als kind van God willen leven volgens de praktijk van het Opus Dei. De meeste dingen die een gelovige van de prelatuur doet zullen voor u zeer herkenbaar zijn. Als katholiek proberen te leven op de plaats van de wereld die jou eigen is. Op deze wijze zuurdesem zijn in de maatschappij.

 

Welke zijn de kernactiviteiten van het Opus Dei? Valt dat in het kort samen te vatten in een paar sleutelbegrippen?

 

Ik zou twee dingen willen noemen:

  1. vorming
  2. vrijheid

 

1. Het Opus Dei is een school voor mensen die naar de heiligheid willen streven en die zich geroepen voelen om in de wereld te blijven. Je bent vrij om naar de ene school of de andere te gaan. Als je deze school kiest en je denkt dat het jouw weg is dan ben je gelukkig als je zo leeft. Je leert te ontdekken dat je gezin, je kinderen, je echtgenoot, je kleinkinderen, de buren, je vrienden en je werkkring, je arbeid als je op school of een kantoor of in een ziekenhuis werkt, de kerkgemeenschap, etc...  alles een weg naar God kan zijn.

 

Geestelijke vorming is nodig om dit te doen. Je redt het niet alleen, je hebt de hulp van anderen nodig. Je moet het woord van God kennen, de heilige Schrift, vooral het leven van Christus, de leer van de Kerk kennen. Hoe zou je stevig in je schoenen kunnen staan in een soms vijandige omgeving zonder de juiste vorming? Dit is wat het Opus Dei biedt.

 

2.  Daarna, eenmaal met de nodige vorming uitgerust, is iedereen vrij om in de maatschappij dat te doen wat hij of zij het liefst doet. Met veel initiatiefgeest kan ieder op de eigen manier de geest van het evangelie brengen naar zijn familieleden, vrienden, collega’s et cetera. Jong en oud, gehuwd en ongehuwd, priester en leek.

 

Wat is het doel van het Opus Dei?

Het bevorderen van het verlangen om als volmaakt christen te leven vooral in en door de dagelijkse arbeid. Het Opus Dei heeft een kerkelijke zending gekregen voor de mensen die midden in de wereld leven. Met grote liefde voor de religieuze roeping -die afstand neemt van de wereld-  is het charisma van het Opus Dei juist de heiliging van de wereld en in de wereld. Het Opus Dei is er voor de diocesane priesters en voor de leken die graag een rol willen vervullen in de maatschappij waar zij toe behoren.

 

Onlangs was de postulator van de heiligverklaring van Jozefmaria Escriva, Mgr. Flavio Capucci, in Nederland. Hij heeft een interview gegeven aan het ANP en de kop van het persbericht was goed gevonden: “iedereen kan een heilige worden”. Iedereen kan, zou kunnen... maar dan niet zonder inspanning.

 

Dit is inderdaad een hoog doel. Het Opus Dei spant zich in om dit ideaal mogelijk te maken. Wij worden steeds geholpen om niet gemakkelijk te denken: in mijn omstandigheden kan ik het niet. Ach! Was ik maar in een klooster, was ik maar priester of non geworden, dan zou ik wel met God en voor God leven. Neen. Allemaal zijn geroepen. Alle christenen, alle katholieken. De mensen van het Opus Dei hebben van God deze roeping ontdekt, ze zijn wakker geschud. En het is hun taak anderen ervoor te interesseren: gaat uit over de hele wereld en verkondigt het evangelie aan heel de schepping. Eveneens een taak voor alle christenen.

 

Wat voor mensen kunnen van het Opus Dei zijn?

Een stewardess was bezig tijdens een internationale vlucht. Ze werd geroepen door twee heren die met elkaar probeerden te spreken. De een was en Brit, de ander een Spanjaard. De Brit was anglicaan en de Spanjaard katholiek. En het gesprek over zaken van het geloof bracht het Opus Dei naar voren. Opmerkelijk genoeg was de niet rk Brit degene die aan de rk Spanjaard probeerde uit te leggen wat dat was. Hij was namelijk goed bevriend met een Opus Dei lid in Londen. Maar het Engels van de Spanjaard was ontoereikend, dus zij besloten de stewardess als tolk te nemen. De jonge vrouw was zelf katholiek maar wist ook niet veel over het Opus Dei. Zij raakte nieuwsgierig bij het vertalen over mensen die de heiligheid zochten in de gewone omstandigheden van hun leven en voelde zich een beetje beschaamd dat een anglicaan uitleg gaf over een katholieke instelling. In haar uniform ging zij rechtstreeks naar het Informatiebureau van het Opus Dei in Madrid, vroeg om informatie en kreeg wat brochures mee. Op de terugweg naar het vliegveld was ze bezig na te denken en realiseerde zich het volgende: dit betekent dat er mogelijk mensen van het Opus Dei hier kunnen zijn, de schoonmaakster, bij de verkeersleiding, de bloemist, de kioskhouder... En eigenlijk niet alleen op het vliegveld, overal: taxi en bus chauffeurs, hoogleraren, tandartsen, werkende moeders met kleine kinderen, ... En dit klopt. Ook parochiepriesters zijn geroepen om de heiligheid te zoeken in hun pastoraal werk ten dienste van de gelovigen.

 

Allemaal zijn we door God geroepen tot de heiligheid. Er zijn vele wegen die naar Rome leiden, in dit geval naar de heiligheid. Het Opus Dei is daar een van. Alle eerzame menselijke verlangens en dromen zijn te harmoniseren met de wens om God te dienen. Een heilige is niet iemand zonder gebreken maar een gelovige die met zijn gebreken God probeert te dienen.

 

Hoe bereik je de heiligheid in de praktijk?

De middelen zijn voor alle katholieken dezelfde als die van de eerste christenen. Slechts God is heilig en alleen de H. Geest kan ons heilig maken door gebed en sacramenten.

De leden van het OD besteden elke dag tijd aan gebed. Naast het ochtendgebed en het opdragen van de dag aan God probeert men elke dag de H. Mis bij te wonen en de communie te ontvangen. Een of twee momenten van meditatief gebed gedurende de dag; het rozenhoedje; tien minuten geestelijke lezing; vijf minuten Nieuwe Testament; gewetensonderzoek 's avonds. Is dat niet zeer gewoon?

 

Gemiddeld elke twee weken hebben ze een gesprek van geestelijke leiding. Regelmatig mag men biechten bij een van de priesters van de prelatuur die dagelijks en graag best veel tijd proberen beschikbaar te zijn voor de geestelijke vorming van de leden en de vrienden van het Opus Dei.

 

Elke week wordt tijd vrij gemaakt voor de vorming. Er is een studiekring van ongeveer een uur. Een keer per maand een bezinningsochtend of middag of avond. Een keer per jaar een reeks van bezinningsdagen. In deze vormingsactiviteiten wordt de revue gepasseerd aan alle belangrijke thema's van het geestelijke leven van de christen. Niet ver weg van hier is het Conferentieoord Zonnewende waar 4 of 5 keer per jaar gelegenheid is om bezinningsdagen te houden. De bezinningsdagen staan open voor belangstellenden.

 

De vorming die het Opus Dei geeft probeert zich aan te passen aan de leefsituatie van iedere persoon. De heilige Jozefmaria zei dat hij ervan overtuigd was van de heiligheid van een van zijn geestelijke kinderen die trouw en liefdevol deze weg van een leefplan zou volgen. Ik garandeer jullie de hemel. Is dat niet een bemoedigende uitspraak?

 

Behalve de leden, die een duidelijke roeping hebben ontvangen zijn er veel meer mensen die deelnemen aan de vormingsactiviteiten van het Opus Dei en in dezelfde geest proberen te leven. Veel vrienden van het Opus Dei zijn ook wat je noemt medewerker. Dat is iemand die met gebed, werk en misschien ook financieel het Opus Dei steunt.

 

Dit zijn de geestelijke middelen die ons moeten helpen om ons christen-zijn uit te dragen in onze eigen omgeving. Hoe zal zich dit innerlijk leven naar buiten toe moeten vertalen?

 

Doe wat je moet en doe het goed.

Het doel van de vorming die we ontvangen is dat we betere mensen worden. De moeder van een kennis van mij werd jaren geleden lid van het Opus Dei. Hij vertelde me dat hem was opgevallen hoe zij vanaf dat moment nog lekkerder kookte.

Europrof opleidingen staat gevestigd in Moergestel. Daar wordt zeer lekker gekoot en zeer mooi gepresenteerd en geserveerd. Een deelnemer aan een bezinningsweekend zei bij de eerste maaltijd die hij daar gebruikte: "als de kwaliteit van de geestelijke vorming gelijk is aan die van het eten dan ben ik op het goede adres". Ik denk dat hij achteraf ook blij was met de bezinning want hij blijft komen.

In het Opus Dei leren we om bij alles wat we doen goed werk proberen te leveren. En ik zal niet zeggen dat het altijd lukt. Doe wat je moet en doe het goed. En hoe meer je dat uit liefde tot God en de anderen doet des te beter.

 

Ik wil eindigen met twee laatste opmerkingen:

 

Ik ben van mening dat het werk van een huisvrouw, van een moeder die bezig is met de opvoeding van haar kinderen een van de belangrijkste taken is die geheiligd kan worden. Het gezin is een onderneming die een school van heiligheid kan zijn.

 

Ik ben me ook bewust dat er kritiek is op het Opus Dei. Als er vragen zijn hierover voelt u zich vrij om die te stellen. Ik ben beschikbaar zowel tijdens de gedachtewisseling als tijdens de pauze als u dat liever hebt.

 

Dank u voor uw aandacht.

 

 

 

 

Lezing gehouden door Dr. Rafael de Ojeda, pr. voor de Vereniging van Vrouwen in de Rooms-katholieke Kerk op 24 september 2003 te Den Bosch.



[1] De heilige Jozefmaria Escrivá, Miguel Dolz, De Boog 2002

[2] Gegevens over het Opus Dei, Beat Muller 2001; De roeping tot het Opus Dei, John Coverdale 1995.

[3] P. Berglar in L.I. Seco, p. 84-85 La herencia de Mons Escrivá de Balaguer.