De katholieke Kerk in Zweden vandaag

 

Het is voorzeker iets unieks vandaag: er bestaat een groeiende katholieke gemeenschap in West Europa. In het Noorden van Europa waar de katholieken zo weinig zijn, zijn er enkele landen waar er een zekere tendens is tot aangroei van de katholieke bevolking en het geloof: vooral in Noorwegen, IJsland en Zweden is er duidelijke dynamiek te bespeuren. Hoe komt het dat het in deze landen die tegelijk tot de meest geseculariseerde landen der wereld behoren zo’n ontwikkeling plaats vindt? Misschien juist daarom! Het blijkt dat het secularisatieproces zover gegaan is, dat de mensen het beu worden.

 

Het individualistisch, hedonistisch en materialistisch levensmodel kan nooit volledig het mensenhart bevredigen. De mens is ad Deum, naar God heen geschapen en zal nooit tot vrede komen, behalve in Hem. De mens heeft deze hoop al bij zijn schepping meegekregen. Ik denk dat het zeer belangrijk is deze waarheid te bewaren, meer dan ooit, want in zovele traditioneel katholieke landen bestaat hedentendage het gevaar dat de hoop en de moed verloren gaan. Ik heb vier jaar in Vlaanderen gewoond en ik kom er regelmatig op bezoek, en daar is er duidelijk een verlies aan hoop te bespeuren. Zonder hoop kan de mens niet leven. Zonder hoop kan de Kerk niet haar aardse pelgrimstocht voorzetten. Daarom is gebrek aan hoop een serieuze ziekte van zovele christenen in de westerse wereld. Ik ben ook naar u gekomen om – met Gods hulp – een beetje hoop door te geven.

 

De Verrezen Heer die we tijdens deze paastijd zo nabijkomen kan ons steeds opnieuw zijn hoop ingeven. In de Kerk moeten we – ook als het niet altijd zo vlot gaat – vooral hoopvol blijven. Ik zou zeer gelukkig zijn, wanneer we u iets van deze hoop die zo duidelijk bij ons in het Noorden leeft kunnen doorgeven.

 

 

 

1)      Het jaar 2000 was een jaar van hoop voor heel de Kerk - en zeer belangrijk voor de katholieke Kerk in Zweden. We hebben een nieuwe juridische status van de Kerk bekomen die volledige godsdienstvrijheid behelst. Het mag u verwonderen, want vele mensen denken dat Zweden een model voor andere landen moet zijn op gebieden zoals tolerantie, gelijkheid enz. En op vele gebieden mag het zo zijn. Maar op het godsdienstige vlak was het zeker niet zo. Tot het jaar 2000 was de lutherse Kerk staatskerk. De andere kerkgemeenschappen en religies werden voor de wet niet als godsdienstgemeenschappen erkend. De niet-lutheranen moesten zelfs 30% van de kerkbelasting betalen aan de lutherse Kerk, die bijna 90% van de bevolking behelst. Maar in het jaar 2000 werd de staatskerk afgeschaft en de Katholieke Kerk werd samen met de andere kerken als geregistreerde geloofsgemeenschap erkend. We kwamen uit de catacomben eruit!

 

2)      De katholieke Kerk in Zweden is werkelijk een multiculturele gemeenschap – en de 150.000 of meer katholieken komen van heel de wereld. Natuurlijk is heel de Zweedse samenleving zo geworden, zoals het ook in de meest westerse landen geworden is, maar nog niet in Oost Europa. Het viel mij op tijdens mijn laatse bezoek in Warszawa vorig jaar, dat er bijna geen enkele zwarte mensen te zien waren. Er zijn in onze Katholieke Kerk in Zweden vier grote groepen – de Polen, de Croaten, de Spaans- en  de Arabisch- sprekenden. De Polen zijn de talrijkste en in iedere parochie zijn er heel wat Polen te vinden. Op de grotere plaatsen hebben ze hun eigen missen, en in Stockholm gebruiken ze twee keer iedere zondag een van de grootste protestantse kerken, de onzen zijn immers te klein. Een derde van de priesters zijn ook uit Polen afkomstig: 42 van de 150 priesters. Er zijn ook enkele priesters in Zweden geboren, maar van Poolse afkomst. De gelovigen die uit Croatië en Bosnië afkomstig zijn hebben ook hun eigen priesters en in de laatste jaren zijn er heel wat nieuwe gekomen, vooral uit Bosnië. De Spaanssprekenden zijn meestal uit Latijnsamerika naar Zweden gekomen, vooral uit Chili. De meesten kwamen als politieke vluchtelingen en er kamen zovele, dat we nooit de mogelijkheid hadden hen helemaal te integreren. Maar de laatste jaren hebben we enkele priesters en zusters uit vooral Mexico gekregen om meer intens pastoraal onder hen aanwezig te zijn. Uit het Midden Oosten zijn de laatste 20 jaren heel wat katholieken van de Oosterse ritussen gekomen. Ze zijn zeer aan de Kerk verbonden en in het gebied van Groot-Stockholm zijn er iedere zondag 5 missen in de melchitische, maronitische, chaldeeuwse, armeense en syrisch-katholieke ritussen. Er zijn ook al roepingen onder deze groepen. In augustus wordt de eerste maronitische priester uit ons bisdom in Beirut gewijd.

 

3)      Ieder jaar zijn er ook zo’n honderdtal bekeringen tot de Katholieke Kerk, vooral onder de intellectuelen, onder auteurs en kunstenaars. Het is bij voorbeeld heel opvallend dat onder de 16 actieve leden van de Koninklijke Zweedse Academie vier katholieken zijn: Gunnel Vallquist, Birgitta Trotzig, Östen Sjöstrand en Torgny Lindgren. Maar de laatste jaren is er ook een zekere verandering te bespeuren: vele verpleegsters en dokters, therapeuten en anderen die met mensen werken komen tot de Kerk. Waarschijnlijk omdat de menselijke waardigheid zo centraal staat in onze katholieke visie. Er is ook altijd een andere groep onder de bekerlingen: mannen die met katholieke vrouwen gehuwd zijn, vooral  met Poolse en Filippijnse, en dan door het huwelijk de Kerk ontdekken. Zij zijn meestal arbeiders. Geleidelijk aan wordt het dus mogelijk als gewone Zweed katholiek te zijn. Maar het is nog altijd voor vele Zweden iets vreemds dat “een echte Zweed” katholiek kan zijn. Er bestaat een discrete, maar toch tamelijk virulente nationalisme: een echte Zweed moet lid van de lutherse, Zweedse kerk zijn ook heeft hij geen echte godsgeloof. Er is altijd nog een verschil van klas: tussen de inheemsen, de echte Zweden, en de inwijkelingen (invandrarna) en nieuwe Zweden – zoals men het een beetje eufemistisch zegt. Ik spreek soms van de typische Zweedse erfzonde, omdat vele Zweden in hun woorden zeer tolerant voorkomen, maar in hun feitelijke gedragswijze helemaal anders optreden. Het is tamelijk gemakkelijk het land binnen te komen, maar bij een Zweedse familie uitgenodigd te worden kan bijna onmogelijk zijn.

 

4)      Om dat te verstaan moet men iets van de Zweedse geschiedenis afweten. Sinds de hervorming in de 16e eeuw is het protestantisme zo innig met de Zweedse mentaliteit verbonden. De katholieke Kerk werd als de erfvijand gezien. Gustav II, - Adolf  de martelaarkoning - is te Lützen in 1632 voor het zuivere evangelisch geloof gevallen. Maar zijn dochter Christina werd katholiek en moest daarom afstand doen van de troon. Juist zoals de heilige Birgitta in de middeleeuwen heeft ze in Rome geleefd. En er bestaat ook onder de Zweden een soort fascinatie van het verbodene Roomse mentaliteit. Gustaf III heeft de paus in Rome bezocht en heeft dan een edict van tolerantie uitgevaardigd aan het einde van de 18e eeuw voor buitenlandse katholieken en joden. Tijdens de 19e eeuw waren er zelfs twee katholieke koninginnen; vooral Josephina heeft veel voor de Kerk gedaan en wordt zelfs van enkelen als heilig beschouwd. Tot aan de Tweede Wereldoorlog waren de katholieken een heel kleine minderheid: 5.000 of zoals men zegt “enkele zigeuners en gravinnen”. Tijdens de oorlog kwamen dan de grote groepen vluchtelingen: vooral Polen direct uit de concentratiekampen. En sinds dan zijn er van overal nieuwe groepen gekomen.

 

5)      Tijdens het jubeljaar 2000 werd Maria Elisabeth Hesselblad zaligverklaard:  een Zweedse bekeerling die een nieuwe tak van de Birgittinessen gesticht heeft. Hier in de buurt zijn er te Uden Birgittinessen van de oude contemplatieve tak. Deze zalige heeft een nieuwe apostolische, maar eigenlijk ook contemplatief, tak gesticht. Ze leefde vooral in Rome, maar heeft door haar persoonlijkheid en haar contacten veel bijgedragen tot de toenadering tussen katholieken en protestanten. De oecumene is voor deze Birgittinessen zeer belangrijk. Ja, voor onze katholieke gemeenschap is de oecumenische dialoog en samenwerking echt van groot belang. Met de lutheranen, de orthodoxen en met de Zweeds missiekerk bestaan er officiële dialoogcommissies, en we hopen ook met de pinksterkerk iets dergelijks te kunnen beginnen.

 

6)      In het jaar 1953 werd het bisdom Stockholm opgericht – en trouwens in heel Noord Europa werd de katholieke hiërarchie opgericht. Volgend jaar zullen we dus het 50 jaar bestaan vieren. We hebben ons daarop voorbereid door vorig jaar en sociaal-pastoraal jaar te houden (diakonia) en dit jaar een catechetisch jaar te houden (martyria) om dan volgend jaar een liturgisch-spiritueel jaar te houden (liturgia). De geestelijke vernieuwing is uiterst belangrijk om deze 50 jaar van ons bisdom goed te kunnen vieren. Tijdens dit jaar hopen we ook enkele belangrijke boeken te kunnen publiceren: een catechismus voor volwassen, een gemeenschappelijk gebedsboek voor katholieken en orthodoxen, een feestschrift voor het jubilé – en misschien de Zweeds vertaling van het CIC. Enkele nieuwe kerkbouwen staan ook op het agenda: al op 21 april dit jaar wordt in Trelleborg de Catharina-kerk ingewijd, dan Gävle in her noorden van het land – en in Groot-Stockholm zijn er ook heel wat projecten om de grote parochies te verdelen.

 

 

 


 

 

De katholieke spiritualitet – als hulp voor de evangelizatie

 

1.      De Zweedse mentaliteit is inderdaad zeer open voor de contemplatie. De Zweden houden van de stilte, vooral van de stilte in de natuur. Ze gaan graag in de bossen, naar de zee toe of in de bergen om daar in de stilte te vertoeven. We hoeven maar aan een persoonlijkheid als Dag Hammarskjöld, een echte Zweed in vele opzichten, te denken. God zoekt men vooral in de natuur – en niet zozeer in de kerken! Vele typische kerkliederen spreken meer over de mooie schepping dan over de Schepper. Natuurlijk kan men dit als pure natuurromantiek of –mystiek betekenen, maar ik denk dat er iets meer daaraan ligt. Na de hervorming is Maria uit de kerken verdreven, maar in de Zweedse mentaliteit is Maria nooit helemaal weg. Vele bloemen zijn altijd nog naar haar genoemd, en zelfs de traditionele kooien hadden Maria-namen, zoals Rosa en Stella, Vele dichters hebben over Maria geschreven, vooral zij die niet zo dicht bij de lutherse kerk stonden. Er is dus een contemplatieve en zelfs mariale trek in de Zweedse mentaliteit die ons katholieken van hulp kan zijn om het evangelie dichter bij de geseculariseerde mensen te brengen.

 

2.      Heel de Zweedse cultuur, geschiedenis en mentaliteit is onder protestantse invloed geweest. Man kan nooit Zweden en de Zweden verstaan zonder dat in het oog te houden. Maar de secularisatie is zeer vroeg in Zweden begonnen. Al in de tijd van de verlichting hebben vele zich van de Kerk losgemaakt. In de 19e eeuw  was de wereldlijke macht van de lutherse kerk nog zeer groot en vele hebben het land om godsdienstige redenen verlaten. Sinds dan bestaat er een zekere negatieve houding tegenover de „staatskerk“ onder de meer intellectuele deel van de bevolking en ook onder de arbeiders die vroeg hun banden met de kerk verloren hebben. Maar toch zijn de meeste Zweden lidmaten gebleven van de staatskerk. Als gevolg van het individualisme van het protestantisme zijn de meer liberale en socialistische ideeën met de christelijke zeer verbonden. Iedereen schept zijn eigen geloof – of zoals men dikwijls zegt  - zijn godsbeeld en levensbeschouwing. Tegelijkertijd zijn er vele die dit extreem individualisme beu zijn en een vast, stevig geloof zoeken. Dat is dus een kans voor ons katholieken. Het woord “dogmatisch” wordt van velen als iets puur negatiefs gezien, maar toch begint men te ontdekken dat de mens zonder dogma’s niet leven kan.

 

3.      Voor vele Zweden is het gemakkelijker de Katholieke Kerk door de  contemplatieve kloosters te ontdekken als in een gewone parochie. De in Zweden tamelijk veelvuldige contemplatieve kloosters zijn waarlijk vuurtorens voor de evangelisatie. Het is opvallend dat vele, ook gaan ze nooit naar de kerk, graag enkele dagen op retraite komen bij de Birgittinessen, Benedictinessen of Karmelieten. In Zweden bestaat er ook een typisch verschijnsel: het studiebezoek! Iedereen heeft het gerecht bij ieder organisatie of klooster op ieder uur een studiebezoek te maken! Het schijnt een fundamentele menselijke recht te zijn. Daardoor zijn vele in contact gekomen met onze kloosters.

 

4.      Het is opvallend vandaag dat de groeiende belangstelling voor gebed en  spiritualiteit een nieuwe geestelijke openheid geschept heeft. Christenen van andere kerken die vroeger over Rome als over Babel spraken lezen graag de boeken van de heilige Jan van het Kruis. Er bestaat een oecumenische spiritualiteit waardoor de typisch katholieke visie op de heiliging van de mens gemeengoed onder alle christenen wordt. De woestijnvaders en de kerkvaders worden in Zweden vooral door en predikant van de pinksterkerk, Peter Halldorf, populair gemaakt. De verering van de heiligen gebeurt in Zweden meer door het lezen van hun werken, en daardoor is de klassieke lutherse mensopvatting bijna helemaal verdwenen...

 

5.      De klassieke katholiek dogmatik is in Zweden vooral langs de spiritualiteit binnengekomen. Mijn medebroeder Wilfrid Stinissen uit Vlaanderen heeft veel bijgedragen om bij voorbeeld de Drievuldigheid, de gemeenschap der heiligen en Maria populair te maken bij de protestanten. Het is eigenlijk opvallend dat christenen van andere tradities zoveel assimileren kunnen van het katholiek geloot. Dat behelst natuurlijk niet dat ze tot de Katholieke Kerk onmiddellijk overgaan. Het selectief individualisme zit zeer diep in de Zweedse zielen! Maar door de spiritualiteit gebeurt er een echte evangelisatie, ook onder mensen die nooit naar de kerk komen en zelf zich als niet-christenen betekenen,

 

+Anders Arborelius ocd